Heldere begrippen voor brede discussies over software
Onze maatschappij digitaliseert razendsnel. Daarmee groeien ook de maatschappelijke gevolgen als software tekortschiet. Storingen en kwetsbaarheden in software vormen steeds grotere risico’s voor burgers, bedrijven en overheden. Daarom is het belangrijk dat we als maatschappij over de rol van software kunnen discussiëren. In project ‘Understanding Software’ ontwerpen onderzoekers van lectoraat Applied Responsible Artificial Intelligence duidelijke en bruikbare begrippen over software die houvast bieden bij het nadenken en spreken over software.
Wat is de aanleiding van het project?
Fouten in software kunnen ontstaan tijdens het ontwerp, verdelen en uitvoeren. Waar gaat het mis? Dat blijkt in de praktijk én wetenschap lastig vast te stellen. Voor gewone gebruiksvoorwerpen weten we hoe we kunnen bepalen wat ze doen, of ze goed werken, en wie waarvoor verantwoordelijk is. Voor software vinden we dit een stuk lastiger.
Een belangrijke oorzaak van dit probleem is dat er nog geen heldere begrippen zijn voor wat software precies is, en wat ontwikkelaars wel of niet weten of beïnvloeden. Daardoor ontstaan misverstanden over verantwoordelijkheid en onduidelijke verwachtingen. Door heldere, eenduidige begrippen te ontwerpen, wordt het makkelijker om problemen te beschrijven wanneer software wel en niet goed werkt, en wie waar verantwoordelijk voor is.
Zo maken we impact
"Het onderzoek bouwt aan een fundament voor discussies in de wetenschap, de maatschappij en het werkveld"
Wat is het doel van het project?
Het onderzoek ‘Understanding Software’ heeft als doel om duidelijke en bruikbare begrippen te ontwerpen over software die houvast bieden bij het nadenken en spreken over software. Door deze begrippen af te stemmen op hoe software in de praktijk wordt ervaren, geven we gebruikers, en afnemers van software de mogelijkheid uitspraken van softwareontwikkelaars te toetsen. Zo bouwt dit onderzoek aan een fundament voor discussies in de wetenschap, de maatschappij en het werkveld.
Hoe gaan we te werk?
In het onderzoek bekijken we hoe mensen nu over software denken, onderzoeken we hoe functies en oorzaken samenhangen met de onderliggende processen, en kijken we in hoeverre ontwikkelaars kunnen weten hoe software zich gedraagt.
Dat doen we in verschillende fasen:
- Literatuur- en casusonderzoek
We bestuderen en vergelijken bestaande theorieën over het (dis)functioneren van gebruiksvoorwerpen en software. Daarnaast verzamelen we concrete voorbeelden van discussies over (dis)functionerende software. Daarbij bestuderen we uiteenlopende gevallen waarin oordelen over verantwoordelijkheid botsen of ontoereikend blijken. - Opstellen van criteria
Met literatuur en voorbeelden uit de praktijk stellen we duidelijke voorwaarden op over de manier van denken over software. Deze voorwaarden helpen te bepalen wanneer een beschrijving echt past bij hoe software in het dagelijks werk functioneert. - Benchmark
We toetsen bestaande theorieën aan de criteria en brengen systematisch in kaart waar zij tekortschieten en waar verbetering nodig is. - Conceptual engineering
Op basis van de resultaten ontwikkelen we een nieuwe, eenduidige begrippen: een conceptueel raamwerk. - Validatie en prototyping
Het raamwerk wordt getoetst op interne consistentie en proefondervindelijke, getest tegen de casussen en praktisch toegepast door middel van een prototype‑programmeerlibrary voor dataanalyse. Deze toepassing dient als proefomgeving om de bruikbaarheid voor softwaregebruikers en -analyse. Deze toepassing dient als proefomgeving om de bruikbaarheid voor softwareontwikkelaars te toetsen.
Met wie werken wij samen?
Het project Understanding Software is een samenwerking tussen Avans Hogeschool en de Technische Universiteit Eindhoven. Voor het onderzoek ontvangt onderzoeker Jeroen de Haas een promotiebeurs voor leraren van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap door de NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek).
Nieuws over het onderzoek
Bekijk hier alle nieuwsberichten en resultaten over het project ‘Understanding Software’.
