Van 24 augustus tot en met 20 september stond het rondreizende kunstwerk Blijf Nabij op de campus van Avans in Breda. Vandaag reist het kunstwerk verder naar Arnhem. Een mooi moment om terug te kijken op de weken waarin het beeld een plek had op de campus en uitnodigde tot ontmoeting, gesprek en reflectie over verlies, rouw en nabijheid.
Blijf Nabij is een rondreizend kunstwerk van kunstenaar SAZZA (Saskia Stolz), gemaakt in opdracht van het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II. Het verbeeldt de relatie tussen een ongeneeslijk zieke en een naaste en nodigt uit om stil te staan bij een vraag die ons allemaal kan raken: hoe blijf je nabij als het leven kwetsbaar wordt?
“Het kunstwerk voegde iets bijzonders toe aan onze campus”, vertelt Liesbeth Geuze, senior onderzoeker bij het lectoraat Zorg rond het Levenseinde en projectleider van Blijf Nabij bij Avans. “Het trok de aandacht en nodigde uit om even stil te staan. Om het beeld en de teksten te bekijken, de betekenis ervan op je in te laten werken en misschien ook na te denken over wat nabijheid voor jezelf en voor anderen betekent.”
Initiatief van Anne Goossensen
Het initiatief om Blijf Nabij naar Avans te halen kwam van Anne Goossensen, lector Zorg rond het Levenseinde, die op 8 augustus onverwacht overleed. Anne wilde het spreken over sterven en verlies terugbrengen in het gewone leven. Ze pleitte nadrukkelijk voor het vergroten van stervensgeletterdheid: meer vertrouwd raken met sterven, verlies en rouw en met hoe we elkaar daarin kunnen ondersteunen.
“Anne zag in Blijf Nabij een manier om mensen samen te brengen en ruimte te geven aan gesprekken rondom rouw en verlies”, vertelt Liesbeth. “Als ik terugkijk op de afgelopen weken, denk ik dat dat ook echt is gebeurd. Rondom het kunstwerk ontstonden mooie momenten van ontmoeting en gesprek.”
Ontmoeting en gesprek
Samen met maatschappelijke partners gaf Avans invulling aan een programma dat uitnodigde tot ontmoeting, gesprek en reflectie.
Tijdens het optreden en de workshop van de Bedside Singers op 1 september konden deelnemers van dichtbij ervaren wat zang kan betekenen in de laatste levensfase. In de intieme setting werd bijna voelbaar hoe het is wanneer de Bedside Singers zingen voor iemand die gaat sterven en de mensen om diegene heen. Zo liet de bijeenkomst ervaren hoe muziek nabijheid en een moment van verlichting en troost – ook wanneer woorden soms tekortschieten.
De film Politiek van de Aandacht raakte de aanwezigen en vormde na afloop het vertrekpunt voor een gesprek met Lex de Jong over aandacht, autonomie en wat het betekent om samen ziek te zijn.
De bijeenkomst Levend verlies, in samenwerking met De Rouwen en Vieren Kas Breda, was intens en heel persoonlijk. Er ontstond ruimte om ervaringen met verlies tijdens het leven met elkaar te delen en naar elkaars verhalen te luisteren. Het kunstwerk had een duidelijke rol tijdens de workshop doordat de deelnemers hier in het donker naartoe wandelen.
Ook op andere plekken in Breda sloten activiteiten aan bij de thema’s van Blijf Nabij.
Before I Die Wall
Ook in het hoofdgebouw van Avans in Breda (het HSL-gebouw) kregen de thema’s van Blijf Nabij een plek. Direct naast de hoofdingang stond de Before I Die Wall, die studenten, medewerkers en bezoekers uitnodigde om stil te staan bij wat voor hen echt van waarde is. De zin ‘Before I die I want to…’ werd op heel verschillende manieren aangevuld. Op de muur verschenen wensen als ‘see the world’, go to Japan’ en ‘become rich’, maar ook ‘be happy’, ‘make memories’ en ‘see my family’.
Het kunstwerk vertrekt, het gesprek gaat verder
Rondom Blijf Nabij is ook een wandelroute door Breda ontwikkeld. Zeven plekken in de stad nodigen daarin uit om tijdens het wandelen stil te staan bij aandacht, kwetsbaarheid, rust, verbinding, hoop, dankbaarheid en betekenis. Voor deze route wordt nu gezocht naar een nieuwe plek binnen Avans.
“Zo willen we ook na het vertrek van het kunstwerk aandacht blijven geven aan de thema’s waar Blijf Nabij toe uitnodigt. Want het kunstwerk vertrekt, maar daarmee hoeft het gesprek zeker niet te stoppen”, zegt Liesbeth. “Juist door ervaringen en verhalen met elkaar te blijven delen, kunnen we meer vertrouwd raken met onderwerpen als verlies en rouw, ook binnen het onderwijs en relaties met studenten.”
Met het vertrek naar Arnhem komt de periode van Blijf Nabij in Breda ten einde. De thema’s waar het kunstwerk toe uitnodigt, blijven binnen Avans aandacht krijgen.