TOM Vitaal biedt jongeren weer perspectief

Om inzicht te krijgen in de ervaringen van deelnemende jongeren en professionals, voerden onderzoekers van het lectoraat Participatieve Innovatie in het Jeugdlandschap een evaluatieonderzoek uit naar TOM Vitaal. De resultaten laten zien dat het programma voor veel jongeren een belangrijke tussenstap vormt richting behandeling, herstel, participatie en toekomstperspectief.

TOM Vitaal richt zich op jongeren die door hun psychische klachten vaak geen onderwijs, werk of andere structurele daginvulling meer hebben. Ook sociale contacten staan hierdoor regelmatig onder druk. Het programma biedt gedurende drie ochtenden per week een laagdrempelige plek waar jongeren samenkomen, activiteiten ondernemen en gezien en gehoord worden op hun eigen manier en tempo. Zo ontstaat ruimte om weer ritme op te bouwen, sociale contacten aan te gaan en stappen vooruit te zetten.

Uit het onderzoek blijkt dat juist het bereiken van deze doelgroep een uitdaging is. Veel jongeren ervaren weerstand of angst om deel te nemen, onder meer doordat zij vaak al langere tijd thuiszitten. Mede daarom staat binnen TOM Vitaal een veilige, uitnodigende en niet-veroordelende omgeving centraal.

Door meerdere keren deel te nemen aan de activiteiten van TOM Vitaal raakten de jongeren vertrouwd met de onderzoekers, waardoor de meeste jongeren openstonden voor gesprekken en later ook verdiepende individuele interviews. Daarnaast hielp deelname aan de activiteiten de onderzoekers om de context waarin TOM Vitaal voor jongeren functioneert beter te begrijpen. Hierdoor konden tijdens de interviews gerichtere vervolgvragen worden gesteld en konden ervaringen beter worden geïnterpreteerd.

Jongeren hebben zelf invloed gehad op de werkwijze tijdens de dataverzameling. Ze gaven aan een voorkeur te hebben voor het voeren van één-op-één gesprekken in plaats van een groepsgesprek. Ook is er afgezien van het maken van een geluidsopname omdat jongeren aangaven dit niet prettig te vinden. Door de onderzoeksmethoden aan te laten sluiten bij de voorkeuren en behoeften van de jongeren ontstond een setting waarin zij zich voldoende op hun gemak voelden om open te spreken over hun persoonlijke ervaringen met TOM Vitaal.

Juist in deze persoonlijke gesprekken kwamen inzichten naar voren die minder snel zichtbaar zouden zijn geworden in een vragenlijst of groepsgesprek, zoals de betekenis van TOM Vitaal als een veilige plek waar je gezien wordt, de gevoelde gelijkwaardigheid en steun vanuit de coaches en de rol van de verpleegkundige bij TOM Vitaal als schakel naar de specialistische GGZ. De interviews leverden daardoor een rijk en genuanceerd beeld op van de ervaringen van jongeren en van de plaats die TOM Vitaal in hun dagelijks leven inneemt. De persoonlijke gesprekken gaven daarmee een heel waardevol beeld van hun ervaringen en welke plaats TOM Vitaal innam in hun leven.

Het onderzoek laat zien dat TOM Vitaal voor veel jongeren daadwerkelijk het verschil maakt. De begeleiders werken niet volgens een vaste uitgeschreven werkwijze, maar sluiten op presente wijze zo veel mogelijk aan bij wat de deelnemers nodig hebben. Deelnemers geven zelf aan meer structuur, sociale verbondenheid en perspectief in hun dagelijks leven te ervaren. Deze opbrengsten vormen een belangrijke basis voor mogelijke vervolgstappen richting zorg, onderwijs, werk of andere vormen van maatschappelijke participatie. Voor een deel van de jongeren ligt de belangrijkste opbrengst in stabilisatie, het voorkomen of doorbreken van sociaal isolement, het behouden van structuur en het voorkomen van verdere achteruitgang. In die zin vervult TOM Vitaal voor sommige jongeren de functie van een veilige tussenstap in een periode waarin zij anders het risico lopen verder vast te lopen.

Benieuwd naar alle resultaten, ervaringen en aanbevelingen? Lees hier het volledige onderzoeksrapport.