Met hoofd én hart kiezen voor verpleegkunde: over persoonlijke ervaringen, motivatie en praktijkgericht onderzoek in het hbo
Geschreven door Cindy de Bot, associate lector Preventie binnen Verpleegkundige Zorg en docent verpleegkunde.
Soms begint onderzoek niet met een theorie of dataset, maar met iets dat je in de praktijk opvalt. In gesprekken met collega’s en met studenten uit zorg en onderwijs merkte ik hoe vaak mensen in deze sectoren zelf van dichtbij met zorg te maken hebben gehad. Ook in mijn werk als docent verpleegkunde zie ik dat terug. Studenten vertellen regelmatig dat hun studiekeuze voortkomt uit persoonlijke ervaringen: een ziekenhuisopname van een familielid, een periode van mantelzorg, of een verpleegkundige die indruk maakte in een moeilijke tijd. Zulke ervaringen blijken voor veel studenten een belangrijke drijfveer om voor dit beroep te kiezen.
Deze observatie kwam ook naar voren in onderzoek van Helma Martens, science practitioner bij Tranzo – de Academische Werkplaats Ouderen van Tilburg University. In haar onderzoek naar mantelzorgende zorgprofessionals zag ze dat veel mensen in de zorg of het onderwijs persoonlijke ervaringen hebben met zorg binnen hun familie of netwerk. Soms werken zelfs meerdere familieleden in deze sectoren.
Het lijkt alsof zorg zich in sommige families bijna vanzelf doorgeeft, niet omdat het moet, maar omdat mensen van dichtbij hebben gezien wat goede zorg kan betekenen. Die ervaringen met ziekte, kwetsbaarheid of afhankelijkheid maken indruk en laten zien hoe waardevol het werk van zorgprofessionals is.
Dat inzicht stond centraal in haar onderzoek naar wat mantelzorgende zorgprofessionals nodig hebben om in balans te blijven.
Deze observatie riep bij ons een interessante vraag op: spelen dit soort persoonlijke ervaringen ook een rol bij studenten die nog aan het begin van hun loopbaan staan? Wat beweegt hen om voor de opleiding verpleegkunde te kiezen? En welke factoren beïnvloeden hun keuze voor dit beroep?
Onderzoek vanuit samenwerking tussen onderwijs en praktijk
Vanuit de samenwerking tussen Avans Hogeschool en Tranzo besloten we deze vraag verder te onderzoeken. Als associate lector Preventie binnen Verpleegkundige Zorg en docent verpleegkunde ben ik betrokken bij verschillende praktijkgerichte onderzoeken waarin onderwijs, praktijk en wetenschap samenkomen. Dit vraagstuk bleek daar goed bij aan te sluiten.
We hebben daarom praktijkgericht verpleegkundig onderzoek opgezet, samen met student Nicole Bogerd, naar de motivatie voor de studiekeuze voor de opleiding hbo-verpleegkunde. Het doel van dit onderzoek was om beter te begrijpen welke factoren studenten en alumni beïnvloeden bij hun keuze voor dit beroep.
In het onderzoek gebruikten we een mixed-methods design, waarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens werden verzameld. Studenten en alumni van de hbo-verpleegkundeopleiding van Avans Hogeschool (locaties Breda en ’s-Hertogenbosch) werden uitgenodigd om een vragenlijst in te vullen over hun motivatie voor de studiekeuze.
In totaal namen 234 respondenten deel aan deze enquête. In de vragenlijst werd gekeken naar verschillende soorten motivatie: persoonlijke drijfveren, sociale invloeden en professionele factoren zoals carrièreperspectief of baankansen.
Daarnaast werden interviews en een focusgroep georganiseerd om de resultaten verder te verdiepen. Op deze manier konden we niet alleen zien welke factoren een rol spelen, maar ook beter begrijpen hoe studenten zelf hun studiekeuze ervaren en beschrijven.
Intrinsieke motivatie blijkt doorslaggevend
De resultaten van het onderzoek lieten een duidelijk patroon zien: studenten kiezen vooral voor verpleegkunde vanuit intrinsieke motivatie. De belangrijkste redenen die zij noemden waren:
- de wens om anderen te helpen
- betekenisvol werk willen doen
- interesse in het menselijk lichaam en gezondheid
- bijdragen aan het welzijn van kwetsbare mensen
Voor veel studenten gaat het dus niet alleen om een beroep, maar ook om een manier om iets bij te dragen aan de samenleving. Het idee dat je als verpleegkundige daadwerkelijk verschil kunt maken in het leven van patiënten en hun naasten speelt daarbij een belangrijke rol.
Naast deze persoonlijke drijfveren werden ook professionele factoren genoemd. Studenten waardeerden bijvoorbeeld de brede inzetbaarheid van het verpleegkundig diploma en de mogelijkheid om zich later verder te specialiseren of door te groeien binnen het beroep.
Veel studenten zien verpleegkunde als een studie die toegang biedt tot verschillende werkvelden en functies, variërend van ziekenhuiszorg tot wijkverpleging, preventie en beleid, of vervolgopleidingen zoals verpleegkundig specialist of physician assistant. Opvallend was dat economische factoren, zoals salaris of werktijden, relatief weinig invloed hadden op de keuze voor de opleiding. Hoewel studenten zich bewust zijn van deze aspecten, blijken ze meestal niet doorslaggevend voor hun studiekeuze.
Verdieping door verpleegkundig praktijkgericht studentonderzoek
Hoewel de resultaten uit de enquête een duidelijk beeld gaven van de belangrijkste motivaties, riepen ze ook nieuwe vragen op. De cijfers lieten zien wat studenten belangrijk vinden, maar minder duidelijk hoe deze motivatie ontstaat en welke ervaringen daarachter liggen.
Om dieper inzicht te krijgen in de persoonlijke verhalen achter de studiekeuze, voerde student Irene den Houting binnen de opleiding vervolgens een verdiepend kwalitatief onderzoek uit. In deze studie werden verpleegkundestudenten en alumni geïnterviewd over hun motivatie om voor het beroep te kiezen.
Tijdens de analyse van deze gesprekken viel opnieuw op hoe vaak persoonlijke ervaringen met zorg een rol spelen. Studenten vertelden bijvoorbeeld over ziekte binnen de familie, over periodes waarin zij mantelzorger waren of over een verpleegkundige die tijdens een opname veel indruk op hen had gemaakt.
Sommige deelnemers gaven aan dat zij door deze ervaringen voor het eerst echt zagen hoe belangrijk verpleegkundigen kunnen zijn voor patiënten en hun naasten. Dat inzicht maakte het beroep concreet en betekenisvol.
Een van de deelnemers verwoordde het treffend: “Ik wil niet zomaar een baan. Ik wil iets doen wat ertoe doet.”
Deze persoonlijke verhalen gaven extra betekenis aan de resultaten uit het eerdere onderzoek. Ze laten zien dat de keuze voor verpleegkunde vaak niet alleen voortkomt uit interesse in zorg, maar ook uit ervaringen die mensen zelf hebben meegemaakt.
Het beeld van verpleegkunde verandert tijdens de opleiding
Een ander interessant inzicht uit het onderzoek ging over de beeldvorming van het beroep.
Veel studenten gaven aan dat zij vóór de opleiding een vrij beperkt beeld hadden van verpleegkunde. Vaak dachten zij vooral aan basiszorg of aan het stereotype beeld van “wassen en verzorgen”.
Pas tijdens stages en praktijkervaring ontdekten zij hoe veelzijdig en complex het vak eigenlijk is. Verpleegkundigen combineren medische kennis, klinisch redeneren, communicatie en samenwerking met andere professionals. Zij spelen een belangrijke rol in het begeleiden van patiënten en hun naasten, het signaleren van veranderingen in gezondheid en het coördineren van zorg.
Als docent verpleegkunde zie ik dat moment regelmatig in de opleiding. Het is vaak het punt waarop studenten ontdekken wat het beroep werkelijk inhoudt en waarop hun professionele identiteit zich begint te ontwikkelen.
Studenten realiseren zich dat verpleegkunde niet alleen een praktisch beroep is, maar ook een vak waarin kritisch denken, professionele verantwoordelijkheid en interprofessionele samenwerking centraal staan.
Wat mij als docent en onderzoeker bijblijft
Voor mij laat dit traject mooi zien hoe praktijkgericht onderzoek in het hbo kan werken. Het begon met een observatie uit onderzoek in de praktijk, leidde tot een gezamenlijk onderzoek binnen de opleiding en werd vervolgens verder verdiept door studenten zelf.
Juist die wisselwerking tussen praktijk, onderwijs en onderzoek maakt het mogelijk om vragen uit de praktijk om te zetten in nieuwe kennis.
Maar misschien nog belangrijker: het onderzoek herinnert ons eraan wat veel studenten werkelijk drijft om voor verpleegkunde te kiezen.
Niet status.
Niet salaris.
Maar de wens om betekenisvol werk te doen en verschil te maken in het leven van anderen.
Misschien is dat wel de belangrijkste les uit dit onderzoek. Studenten kiezen niet alleen voor verpleegkunde vanwege een beroep. Ze kiezen voor een rol waarin ze daadwerkelijk verschil kunnen maken in het leven van anderen. En zo koos ik ook in de jaren 90 voor deze opleiding en vind ik het nog steeds het mooiste beroep van de wereld en ben ik nog steeds trots op mijn bigregistatie als hbo-verpleegkundige
En misschien moeten we die intrinsieke motivatie wel veel vaker centraal stellen als we praten over de toekomst van de verpleegkunde.