Waarom blijven de stoelen leeg?

Veel kinderen in Nederland groeien op met een ouder met een verslaving (KOV). Zij lopen een verhoogd risico op zowel externaliserende problemen (agressie) als internaliserende problemen (depressie, angst), middelenmisbruik en suïcidale gedachten. Er bestaat al een goed onderbouwd preventief aanbod, vaak in de vorm van leeftijdsgebonden groepen die zich richten op de ondersteuning van zowel KOV als KOPP (kinderen die opgroeien met een ouder met psychische problematiek). Dit ondersteuningsaanbod is er onder andere op gericht om inzicht te geven in de ouderlijke problematiek, beter om te gaan met emoties en positieve copingsmechanismen te ontwikkelen. Ondanks het belang van ondersteuning van deze doelgroep, worden deze groepen regelmatig uitgesteld wegens te weinig aanmeldingen.

Er lijken drempels op verschillende niveaus te liggen, zoals onbekendheid met het aanbod, gevoelens van schaamte en schuld en loyaliteit aan de ouder, angst voor dossiervorming of bemoeienis van instanties, handelingsverlegenheid bij professionals, en een aanbod dat weinig ruimte biedt voor de grote heterogeniteit binnen de doelgroep. Dit maakt duidelijk dat er behoefte is aan een aanpak die beter aansluit bij de leefwereld en behoeften van KOV en hun ouders, zodat het bestaande aanbod hen ook daadwerkelijk bereikt.

Het (door)ontwikkelen van de ondersteuningsaanpak en deze lokaal implementeren, met als doel KOV in de regio beter te bereiken en ondersteunen.

Het onderzoek verloopt in twee fasen over vijf jaar, met een participatief actieonderzoeksdesign:

Fase 1 (jaar 1) – Onderdompeling en kennisverzameling

• Participerende observatie bij onder andere KOPP/KOV-groepen en andere contactmomenten met de doelgroep
• Literatuuronderzoek en systematische inventarisatie van bestaande informatie en eerdere initiatieven rondom (ontwikkeling en evaluatie van) ondersteuningsaanbod KOV
• Stakeholderanalyse
• Verdiepend kwalitatief onderzoek naar ervaringen en behoeften van kinderen, ouders en professionals
• Opbouw van een kerngroep van belanghebbenden

Fase 2 (jaar 2–5) – Participatief actieonderzoek

Kennisontwikkeling en praktijkverbetering worden geïntegreerd in een doorlopend, kort-cyclisch proces waarin telkens vier stappen worden doorlopen: probleemidentificatie, ontwerp van een oplossingsrichting, uitvoering in de praktijk, en gezamenlijke reflectie. De uitkomst van elke cyclus vormt direct de basis voor de volgende, waardoor de aanpak stapsgewijs en al doende wordt doorontwikkeld in plaats van in één keer volledig ontworpen.

In de praktijk krijgt dit vorm samen met de kerngroep, bestaande uit KOV, ouders, en professionals betrokken bij zowel de uitvoering als de toeleiding naar ondersteuning. Het vertrekpunt is het gezamenlijk duiden van de inzichten uit fase 1, zodat een gedeeld probleembegrip ontstaat. Vanuit dat gedeelde beeld worden concrete ideeën voor verbetering van de ondersteuningsaanpak bedacht, kleinschalig uitgeprobeerd in de dagelijkse praktijk, en vervolgens samen met de kerngroep geëvalueerd: wat werkt, wat sluit aan, en wat is nodig om het duurzaam te laten landen? Op basis daarvan wordt bijgestuurd en een volgende cyclus gestart.

Naarmate cycli succesvol blijken, verschuift de aandacht geleidelijk van kleinschalig experimenteren naar bredere borging: verbeteringen worden vastgelegd in werkwijzen en samenwerkingsafspraken, uitgerold naar meerdere locaties, en gedeeld met samenwerkingspartners om draagvlak te vergroten.

Novadic-Kentron is de centrale werkveldpartner van dit traject. Zij bieden al jarenlang groepsinterventies voor kinderen van ouders met verslavings- of psychiatrische problematiek, in samenwerking met GGZ-preventie, en zijn actief in alle grote steden van Noord-Brabant. Binnen het traject vervullen zij meerdere rollen: zij bieden een structurele werkplek en daarmee toegang tot de dagelijkse praktijk, zij brengen inhoudelijke expertise in (o.a. door deelname in de kerngroep), zij bieden ruimte om te experimenteren en te leren dankzij hun open en reflectieve houding, en zij faciliteren verbindingen met andere relevante partijen in de keten.

Het traject reikt echter nadrukkelijk verder dan alleen de praktijk van Novadic-Kentron. In het eerste jaar wordt daarom, als onderdeel van de stakeholderanalyse, verkend welke andere partijen relevant zijn om bij het traject te betrekken en in welke vorm die betrokkenheid het beste vorm kan krijgen.

Aan het eind van het project leveren we een doorontwikkelde ondersteuningsaanpak op die is getest, geëvalueerd en bijgesteld is in de lokale praktijk.

Dit traject levert inzicht op in de daadwerkelijke behoeften van KOV en ouders, als aanvulling op bestaande kennis die vooral gericht is op risico’s en gevolgen. Doordat dit steeds wordt gekoppeld aan het perspectief van uitvoerende professionals, wordt ook duidelijk welke van deze behoeften op welke manier te realiseren zijn in de praktijk met de beschikbare middelen.