Aan- en uitkleden bij dementie

Het aantal mensen met dementie in Nederland stijgt sterk, terwijl de meeste thuis wonen en daarmee een grote druk op mantelzorgers leggen. Omdat genezing uitblijft, is er behoefte aan innovatieve, mensgerichte ondersteuning die zelfstandigheid en kwaliteit van leven bevordert.

Het vooronderzoek voorafgaand aan deze aanvraag, (t)huis van de toekomst, liet zien dat er duidelijke behoefte bestaat aan laagdrempelige, intuïtieve ondersteuning bij het aan‑ en uitkleden, maar ook dat bestaande hulpmiddelen onvoldoende aansluiten bij de individuele beleving.

Aan‑ en uitkleden is een complexe dagelijkse handeling die door dementie steeds moeilijker wordt en nauw verbonden is met identiteit, keuzevrijheid en sociale rollen. Bestaande innovaties richten zich slechts op losse onderdelen van dit proces en sluiten vaak niet aan bij de leefwereld van mensen met dementie, mantelzorgers en zorgprofessionals, waardoor passende, betekenisvolle ondersteuning voor het gehele aan‑ en uitkleedproces ontbreekt.

Het doel van dit project is het ontwikkelen van een praktijkgericht kader van ontwerpprincipes voor Warme Technologie¹ ter ondersteuning van het aan- en uitkleden van mensen met dementie.

¹ Warme Technologie is gebruiksvriendelijke, niet-stigmatiserende technologie gericht op wat mensen met dementie nog wél kunnen en waarbij menselijke verbinding, emotie en betekenis centraal staan (IJsselsteijn, Tummers-Heemels, Brankaert, 2020).

Onderzoeksvraag
Welke ervaringsgerichte behoeften, wensen en barrières spelen bij mantelzorgers, zorgprofessionals en studenten Verpleegkunde tijdens het ondersteunen van mensen met dementie bij het aan- en uitkleden, en wat betekenen deze voor het ontwerp van Warme Technologie?

Deelvragen

• Welke momenten tijdens het aan- en uitkleden vragen om ondersteuning?
• Welke impliciete keuzes en dilemma’s spelen een rol tijdens deze handeling?
• Welke vormen van ondersteuning worden als helpend en respectvol ervaren, en welke juist niet?
• Welke ontwerpprincipes voor warme technologie kunnen hieruit worden afgeleid?

Het onderzoek hanteert een kwalitatieve, ontwerpgerichte aanpak waarbij de kernmethodiek bestaat uit: think aloud, empathy mapping en groepsevaluatie. In drie focusgroepen met mantelzorgers, zorgprofessionals en studenten Verpleegkunde doorlopen deelnemers een realistische simulatie van het aan- en uitkleden van een persoon met dementie, waarna ervaringsgerichte inzichten gezamenlijk worden geanalyseerd en vertaald naar eerste ontwerpprincipes voor Warme Technologie. Het project vormt daarmee een inhoudelijke en ethisch verantwoorde basis voor vervolgonderzoek en verdere ontwikkeling, in een latere fase samen met mensen met dementie.

We werken samen met HAG – makers met een missie.
HAG is een creatief bureau met een hart voor zorg en innovatie, dat gelooft in het ontwikkelen van betekenisvolle oplossingen die het dagelijks leven verbeteren. Samen creëren we vanuit co-creatie: niet alleen vóór, maar vooral mét zorgprofessionals, bewoners en naasten. Door creatief denken te verbinden aan concrete toepassingen ontstaan innovaties die echt voelbaar zijn in de praktijk. HAG ontwikkelde onder andere Living Moments 1.0 en 2.0, het Vita Kussen en de Beleefkamer. Oplossingen die inmiddels binnen verschillende zorginstellingen worden toegepast.

Het project resulteert in:

• Inzicht in handelings- en denkprocessen van mantelzorgers, zorgprofessionals en studenten Verpleegkunde rond ondersteuning bij aan- en uitkleden van mensen met dementie.
• Ontwerpprincipes voor Warme Technologie
• Een praktisch rapport en een set ontwerpuitgangspunten die direct inzetbaar zijn voor:
  • Vervolgonderzoek (met mensen met dementie)
  • Onderwijs (Verpleegkunde, Gezondheidstechnologie)