Dataruimte voor preventie
De gezondheidszorg in Nederland en Vlaanderen staat onder druk door vergrijzing en een groeiend aantal mensen met chronische aandoeningen. Preventieve gezondheidszorg wordt daarmee belangrijker dan ooit. WellData, Dataruimte voor Preventie, is een grensoverschrijdend Interreg-project dat met steun van de Europese Unie, onderzoekt hoe leefstijl- en welzijnsdata slimmer en verantwoord kunnen worden ingezet om preventie te versterken.
Binnen het project is gewerkt aan de bouwstenen die nodig zijn voor een persoonlijke dataruimte waarin burgers zelf hun gezondheidsdata kunnen beheren en delen. Het WellData‑platform vormt een eerste proof‑of‑concept dat laat zien hoe dit in de praktijk kan functioneren.
Wat is de aanleiding?
De zorgdruk neemt toe door vergrijzing, personeelstekorten en een stijgende prevalentie van chronische ziekten. Zowel in Nederland als in Vlaanderen groeit de behoefte aan nieuwe manieren om gezondheid te monitoren, gezondheidsrisico’s vroegtijdig te herkennen en burgers te ondersteunen in een gezonde leefstijl.
Tegelijkertijd beschikken burgers via apps, wearables en online diensten over steeds meer waardevolle gezondheidsdata. Deze data worden momenteel nog weinig benut in de preventieve zorg. WellData onderzoekt hoe deze data – met respect voor privacy en autonomie – verantwoord en effectief kunnen worden ingezet voor preventie.
Wat is het doel van het project?
Het doel van WellData is om de randvoorwaarden te creëren voor een persoonlijke dataruimte voor gezondheidsdata, en om in praktijk te testen hoe dit kan bijdragen aan datagedreven preventieve zorg.
Het project richt zich op drie kernaspecten:
- Technische interoperabiliteit en veilige data-uitwisseling
- Een gestandaardiseerde set gezondheidsindicatoren
- Een ethisch, juridisch en sociaal kader voor verantwoord datagebruik
Daarnaast wordt in verschillende regio’s getest hoe burgers, zorgprofessionals en organisaties in de praktijk omgaan met het delen en gebruiken van leefstijl- en welzijnsdata.
Wat gaan we doen?
Binnen WellData worden in Vlaanderen en Nederland zogeheten fieldlabs voorbereid. In deze praktijksituaties verkennen burgers, onderzoekers en zorgorganisaties de mogelijkheden van het WellData‑platform en de toepassingen van persoonlijke gezondheidsdata.
Onderzoekers van de lectoraten Betrokken Wetenschap en Applied Responsible AI werken binnen WellData aan een deelproject dat zich richt op een essentieel vraagstuk:
Hoe kunnen burgers, zowel met lage als met hoge gezondheids- en digitale vaardigheden, beter worden ondersteund in het begrijpen en afwegen van datagebruik?
Zij richten zich daarbij op:
- Het begrijpelijk maken van datadeling en datagebruik
- Het ondersteunen van burgers bij het maken van veilige, weloverwogen keuzes
- Het waarborgen dat die keuzes passen bij iemands waarden, voorkeuren en vaardigheden
Methodische aanpak
Het team maakt gebruik van participatief ontwerpend onderzoek. Dat betekent dat burgers actief worden betrokken als medeonderzoekers. In co‑creatiesessies worden zorgen, waarden, motivaties en behoeften opgehaald en vertaald naar praktische, bruikbare oplossingen zoals begrijpelijke communicatiemiddelen, ondersteunende tools of begeleidingsstrategieën.
Deze iteratieve aanpak zorgt ervoor dat de ontwikkelde oplossingen aansluiten bij de leefwereld van diverse gebruikersgroepen, inclusief mensen met kwetsbare posities of beperkte vaardigheden.
Focus op inclusiviteit
Zij onderzoeken welke vormen van ondersteuning effectief zijn om burgers grip, vertrouwen en autonomie te geven in het omgaan met hun gegevens. Hierbij is speciale aandacht voor inclusiviteit: iedereen moet kunnen deelnemen aan én profiteren van datagedreven preventieve zorg.
De inzichten dragen bij aan mensgerichte toepassingen binnen de persoonlijke dataruimte van WellData en sluiten aan bij Europese ontwikkelingen zoals de European Health Data Space (EHDS).
Met wie werken wij samen?
WellData (Dataruimte voor Preventie) is een Interreg Vlaanderen‑Nederland project.
Projectpartners zijn onder meer:
VITO, Domus Medica vzw, Zorgzaam Leuven, NSX – Normalized Systems, Selfcare BV, Sport Vlaanderen, Care Innovation Center West‑Brabant, Avans Hogeschool, Nuts, Eindhoven University of Technology, LiCalab – Living & Care Lab, TNO, VAN | Vlaams Apothekers Netwerk en Gezondheidshuis PIOEN – Lokaal Bestuur Vorselaar.
Cofinanciering wordt verstrekt door:
- Provincie Antwerpen
- VLAIO
- Provincie Noord-Brabant
